Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 61721
تاریخ انتشار : 4 آبان 1393 11:50
تعداد بازدید : 2873

پژوهشی فقهی در خبر و خبرگزاری

كتاب"پژوهشی فقهی در خبر و خبرگزاری" به قلم جواد فخار طوسي نوشته شده است و در آن ضمن پرداختن به موضوع شناسي خبر و خبرگزاري، پيرامون كاركرد خبر و نقش آن در پديده هاي فرهنگي، قضايي، حقوقي و... بحث شده است.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران، كتاب"پژوهشی فقهی در خبر و خبرگزاری" به قلم جواد فخار طوسي نوشته شده است و در آن ضمن پرداختن به موضوع شناسي خبر و خبرگزاري، پيرامون كاركرد خبر و نقش آن در پديده هاي فرهنگي، قضايي، حقوقي و... بحث شده است.
در فصل اول این کتاب به مسایلی چون جایگاه مخبر در چرخه اطلاع رسانی، حقوق مخبر(مبدا خبر) و تکالیف و وظایف مخبر (منبع خبر) پرداخته شده است. در فصل دوم نیز خبر و ظرفیت های آن و خبر و پیامدهای آن مطرح شده است.
در مقدمه اين کتاب آمده است: مسئله خبر اگر از بعد مبدا کسب اطلاعات و نيز ضوابط نشر اخبار و اطلاع رساني ملاحظه شود، هر چند در بسياری از موارد تبديل به نمونه ای از پيچيده از تکامل دانش و پيشرفت تمدن بشر گرديده است، اما قابليت تبیین فقهی را به صورتی منطقی دارد.
نویسنده این کتاب افزوده است: کارآمدی این تبیین هنگامی خواهد بود که مباحث فقهی متضمن ارائه الگویی مطلوب برای نهاد خبرگزاری که متکفل کسب و عرضه اطلاعات و اخبار است، باشد.
پژوهشی فقهی در خبر و خبرگزاری در قطع رقعی، با شمارگان 1400 نسخه توسط انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي وابسته به دفتر تبليغات اسلامي حوزه عليمه قم عرضه شده است.

فهرست عناوين
۱. كلیات
ـ آشنایی با ماهیت خبر و خبرگزاری
ـ سیاست كلی موردنظر شارع در خبررسانی
۲. احكام فقهی مربوط به مبدا خبر
ـ جایگاه مخبر در چرخه اطلاع رسانی
ـ حقوق مخبر (مبدا خبر)
ـ تكالیف و وظایف مخبر (منبع خبر)
۳. خبر و ظرفیت های آن
ـ ظرفیت های اصیل خبر
ـ ظرفیت های ابزاری خبر
۴. خبر و پیامدهای آن
ـ ضرورت ترتیب اثر
ـ مراعات ضوابط قانونی در ترتیب اثر
۵. چند توصیه به متصدیان نهاد اطلاع رسانی
ـ توصیه هایی در باب اطلاع رسانی از حوادث طبیعی
ـ توصیه هایی در بهره گیری از ابزار اطلاع رسانی
ـ اصول و سیاست های موردنظر شریعت در فعالیت های خبرگزاری
 
 چکيده متن
در مقدمه نویسنده کتاب آمده است: در گذشته نه نهادی برای تكفل امر خبررسانی و خبردهی وجود داشت و نه قالب و شكل عرضه اخبار و اطلاعات و نیز روش های كسب آن به پیچیدگی امروز بود. بگذریم از این كه پیدایش ابزارهای جدید ارتباط ـ كه مرزها و دیوارها را درنوردیده و بی هیچ مانعی اخبار و اطلاعات را از این سوی گیتی به آن سوی دیگر منتقل می سازد ـ خود تاثیری شگرف در شكل دهی ارتباطات جدید در عرصه ای تازه بر جای گذارده است، كه در آن، موضوعات خبری، مبادی اطلاع رسانی، نهادهای تنظیم و پیرایش اخبار و سرانجام مقصد خبر یا گیرندگان اخبار و اطلاعات، هر یك دارای نقش حائز اهمیت در مقابل دیگر اجزاست. از این رو فقیه دوران جدید هنگامی كه به بحث درباره این موضوع می پردازد باید شكل جدید آن را بشناسد و با اجزای مختلف و موثر در این چرخه آشنا باشد؛ بر تكالیف و مسئولیت ها و حقوق متقابل هر یك از این اجزا آگاهی یابد و از روش های پیچیده كسب و نشر اخبار، كه برای دنیای دیروز ناشناخته و مبهم می نمود، مطلع باشد و ضروری تر از همه این كه بتواند مساله خبردهی و خبرگیری را فارغ از حوزه روابط شخصی و فردی و در بعد اجتماعی و ملی موردتوجه قرار دهد. این ها همه ابزاری است كه پیش نیاز ورود به این تحقیق می باشد.
مساله خبر اگر از بعد مبدا كسب اطلاعات و نیز ضوابط نشر اخبار و اطلاع رسانی ملاحظه شود، هرچند در بسیاری از موارد تبدیل به نمونه ای پیچیده از تكامل دانش و پیشرفت تمدن بشر گردیده است، اما قابلیت تبیین فقهی را به صورتی منطقی دارد. كارآمدی این تبیین هنگامی خواهد بود كه مباحث فقهی متضمن ارایه الگویی مطلوب برای نهاد خبرگزاری كه متكفل كسب و عرضه اطلاعات و اخبار است، باشد. تنها در این صورت است كه می توان گفت فقیه به تبیین مساله نایل شده والا صرف اعلام تعارض نداشتن اقداماتی كه در این چرخه صورت می گیرد با قوانین و مقررات شرع را نمی توان حركت علمی پویا و فعال در این زمینه دانست.
برای نیل به مقصود فوق، باید مجموعه ای از نصوص و ظواهر قرآنی و روایی مرتبط با مساله كسب و نشر اطلاعات و اخبار را كنار هم نهاد و عبارات را از متون مختلف موجود گرد آورد و آن گاه با پالایش و تشریح این روایات و نیز جمع بندی و تفسیر آن مدارك، طرح موردنظر (تبیین فقهی مساله خبر و ارایه الگویی بایسته شرعی برای نهاد خبرگزاری) را سامان داد.

خلاصه کتاب پژوهشی فقهی در خبر و خبرگزاری (برگرفته از مرکز مطالعات سروش حکمت مرتضوی)

کلیات
خبر یعنی اعلام واقع شدن یا واقع نشدن اتفاق.
خبر دارای دو رکن است:
1.    مادی: انجام دادن یا ندادن هرکاری که به مخاطب اعلام خبر کند.
2.    معنوی:
کارکردهای خبر:
1.    تعلیم و آموزش: اطلاع رسانی متضمن نوعی آموزش به مخاطبان است.
2.    ارشاد و راهنمایی: مخاطب بر اساس اطلاعات و اخبار اقدام به تصمیم گیری و یا اصلاح تصمیم خود می نماید
طبقه بندی پدیده ها از سوی شارع:
1.    تأسیسات قانونی(ماهیات جعلیه)
2.    تأسیسات عرفی(ماهیات عرفیه)
موضوع احکام و قوانین حقوقی
•    موضوعات اصیل یا مجرد: مثل رجم زن و مرد زناکار محصن
•    موضوعات غیر اصیل یا مرتبط: مثل ممنوعیت خرید و فروش در هنگام برپایی نماز جمعه
    فاقد جایگاه حقوقی اولی و بالذات
3.    پدیده های تکوینی
اثر خبر در آگاهی است(یعنی خبر واسطه در پیدایش آگاهی است) بنابر همین اثر خبر را به سه دسته تقسیم می کنند:
1.    اخباری که یقین به درستی تطبیق آگاهی و واقعیت دارد
2.    اخباری که یقین به نادرستی تطبیق آگاهی و واقعیت دارد
3.    اخباری که درستی یا نادرستی تطبیق آگاهی و واقعیت در آن معلوم نیست
وساطت خبر در آگاهی بنابر تقسیم بندی شریعت:
    اخبار مباح
    اخبار ممنوع
    اخبار پسندیده
    اخبار واجب
خبرگزاری: نهادی که به کسب اطلاعات و تولید خبر مبادرت می ورزد و با انجام دادن کارهایی خبر و داده را آمادة انتشار و عرضه می کند و متصدی نشر اخبار و اطلاعات می شود.
کارکردهای خبرگزاری: گردآوری، ذخیره سازی، پرورش و انتشار اخبار و اطلاعات.
اهداف و کارکردهای عملیات خبرگزاری:
1.    آگاه سازی و آموزش عمومی
2.    مدیریت بحران در سطح جامعه
3.    تصمیم سازی در سطح مدیران و مسئولان.
ساحت شریعت دارای حوزه های متفاوتی است:
1.    حوزه احکام(تکالیف شرعی)
2.    حوزه مصالح یا علل غایی احکام
3.    حوزه اصول حاکم و سائد بر شریعت: مثل عدالت
راه های کشف سیاست های شرعی:
1.    مراجعه به نصوصی که خود متضمن بیان سیاست های حوزه مورد نظرند: مثل« لا شفاعة و لا کفالة فی الحد»
2.    پیدا کردن روح مشترک بین نصوص متفرق
3.    تفسیر نصوص به مدد علل و قرائن مذکور
ویژگی سیاست های شارع در حوزه اطلاع رسانی:
4.    سیاست های عمومی مربوط به تولید و عرضه و تبادل
5.    سیاست های اختصاصی مربوط به پدیدة خبر و اطلاعات
a.    اصل آزادی اطلاع رسانی
•    آزادی بشر در تعامل با دنیای اطراف
دلایل دو گروه طرفداران محدودیت و آزادی کلی انسان
دلایل طرفداران اصل محدودیت
قبح تصرف در ملک غیر بدون اذن او
تحلیل و مقایسه
دفع ضرر محتمل
دلایل طرفداران اصل آزادی
در جاییکه منفعت است و ضرر عاجل و آجل دامنگیر مرتکب نمی شود باید آن را مباح شماریم
در هر فعلی که جهات قبح اثبات نشود علی الاصل حسن است
در مقابل تصرف بدون اذن گفته اند:
o    تصرف بدون اذن در ملک خدا ضرری ندارد به خلاف بشر
o    دلیل عقل خود دلالت بر اذن می کند
o    حکمت خلقت ایجاد می کند که تمایل انسان به استفاده از امکانات مباح باشد
•    ضرورت اطلاع رسانی بر مبنای اصل آزادی
ممنوعیت کتمان حق: مثل « ولا تلبسوا الحق بالباطل و تکتموا الحق و انتم تعلمون»
مقدمه بودن برای انتخاب آگاهانه: مثل « الذین یستمعون القول فیتبعون احسنه اولئک الذین هداهم الله و اولئک هم اولو الالباب»
ادله امر به معروف و نهی از منکر
ضرورت ادای حق
2.    عدالت در گردش اطلاعات
•    عدالت در اطلاع یابی
صناعات واجبه
وفا به عقد
زایش حقوق اجتماعی از تکالیفی که قوانین و مقررات جاری بر افراد و گروه ها تحمیل می کند
پذیرش تعهد نسبت به این تکالیف و مسئولیت ها و الزامات از ناحیه همه کسانی که تن به این قوانین و مقررات می دهند و توجه به وجوب شرعی عمل به این تعهدات
اشتمال قوانین و تعهدات مربوط به اطلاع رسانی بر مساوات و عدالت:
ارتکاز عقلاء
قوانین و تعهدات عام اجتماعی
قوانین و تعهدات خاص
•    عدالت اطلاعاتی در اطلاع رسانی
عدالت دو بعد دارد که بعد نخست عدالت اطلاعاتی در مورد گیرندگان خبر بود که بحث شد و دومی عدالت در فراهم سازی امکان اطلاع رسانی است. که ذکر چند نکته در این مورد ضروری است:
صدق عنوان بیت المال بر این موضوع
ضرورت مراعات عدالت در واگذاری بیت المال
استفاده از رسانه های خبری و دستیابی به امکانات نشر و عرضه اطلاعات مصداق اعطا شمرده می شود
•    عدالت اطلاعاتی نسبت به مخالفان سیاسی
مخالفان را می توان به دو دسته تقسیم کرد:
مخالفانی که به اقدامات خشونت آمیز علیه حاکمیت دست می زنند
مخالفان نظری و فکری
تجویز سانسور بر مبنای مصلحت
•    معنای سانسور: به معنای ممانعت و در اصطلاح به معنای محدودیت در عرضه برخی اطلاعات و ممانعت از انتشار آن
•    تشخیص مصلحت و شرایط برقراری سانسور به عهده چه کسی است؟
به نظر می رسد در اینجا بحث موضوعی است و نیاز به اهل خبره دارد تا فقیه.
d.    فعال کردن سیستم اطلاع رسانی
•    مقابله با جریانات ناسالم خبری:
1.    به روش حلی:
2.    به روش نقضی:
o    از باب تجاهر به فسق
o    از باب بدعت
o    ترویج آرا و عقاید باطل
o    انطباق عنوان مصلحت
•    خدمت رسانی به اهداف نظام اسلامی
فصل اول: احکام فقهی مربوط به مبدأ خبر
a.    جایگاه مخبر در چرخه اطلاع رسانی
•    تعدد مخبران و تأثیر آن بر افزایش اعتماد به مضامین خبر : که در ذات خبر وجود دارد و موجب یقین و اطمینان می شود
•    شرایط مورد نظر قانون گذار در مخبر
•    وثوق: به معنای اعتماد
•    ضبط: درک صحیح از اتفاق و نقل صحیح آن
توسعه اطلاع رسانی با الغای شرایط خاص در مورد برخی منابع خبری
•    مخبرانی که یگانه منبع اطلاع رسانی در مورد یک پدیده اند: مثل نفقه دهنده صغیر
•    مخبرانی که قانونا گزارش از اموال در اختیار یا وظایف محول، به ایشان سپرده شده
حقوق مخبر
امنیت جانی:
•    دلیل های ضرورت توجه به امنیت جانی خبرنگاران
ماهیت حرفة خبرنگاران اعزامی، رسالت(پیام آوری) است
ضرورت پایبندی حکومت اسلامی به پیمان های جهانی و بین المللی
برقراری پیمان استیمان در مورد خبرنگاران
مصونیت قضایی: ایجاد بستری امن برای فعالیت در جهت مصلحت عمومی و تأمین منافع جامعه
•    حدود و ضوابط مصونیت قضایی خبرنگاران و دیگر عوامل اطلاع رسانی
اقدام در راستای اجرای وظیفة حرفه ای
تجاوز نکردن به حقوق اشخاص حقیقی و حقوقی که مرتبط با حوزه سیاست و مسائل ملی نیست و نیز حفظ حقوق عمومی
•    ادله مصونیت قضایی
مصونیت نسبت به عواقب و مسئولیت مدنی
مصونیت نسبت به عواقب و مسئولیت کیفری
برخورداری از حقوق پدیدآورندگان آثار فکری
•    حقوق مادی:
حق نشر و تکثیر به منظور بهره برداری مادی
حق اقتباس، تلخیص و تبدیل
حق استفاده از پاداش ها و جوایز مادی
•    حقوق معنوی:
حق انتشار اثر
حق حرمت اثر
تکالیف و وظایف مخبر
خودداری از نشر اسرار
•    افشای اسرار اشخاص
•    افشای اسرار دولتی و مرتبط با امنیت و منافع کشور
خودداری از اشاعه فحشا
خودداری از تجسس
•    انواع تجسس
تجسس در حوزه شخصی افراد
تجسس در حوزه اجتماعی و مسائل عمومی
تجسس مذموم
تجسس ممدوح
تجسس در امور داخلی کشورهای اسلامی:
که دارای کارکردهایی است:
تضمین اجرای قوانین
جلوگیری از فساد دستگاه های حکومتی
سنجش افکار و تعیین درصد رضایتی یا نارضایتی شهروندان
تعیین موارد و مواضع ضعف در عملکرد مسئولان و کارگزاران به منظور گزارش به مقامات صالح برای رفع آن
تعیین و شناسایی نیازمند های مهتلف شهروندان
گردآوری نظرهای مختلف کارشناسان و توده مردم و طرح های ایشان برای مشارکت در فرآیند تصمیم سازی
تجسس در امور مخالفان، دشمنان و کشورهای بیگانه
3.    تجسس در قانون
o    خودداری از نشر اکاذیب
•    مصادیق کذب
مبالغه و بزرگ نمایی
نشر مطالب در قالبی غیر از قالب خبر
اخبار مشکوک
•    مواردی که نشر اکاذیب و اخبار دروغ مجاز است
نشر اکاذیب در موارد اضطراری
دروغ به منظور اصلاح و ایجاد همزیستی مسالمت آمیز بین اشخاص و گروه ها
نشر اکاذیب در قالب اخبار و اطلاعات به انگیزه تأمین مصالح مسلمانان
نشر اخبار و اطلاعات نادرست برای فریفتن دشمن
فصل دوم: احکام فقهی مربوط به خبر و مقصد آن
o    خبر و ظرفیت های آن
•    آشنایی با ظرفیت های مختلف خبر
ظرفیت های اصیل خبر
•    قابلیت برخورداری از ارزش خبر
•    قابلیت تملک
•    قابلیت جریان عقود معاوضی در مورد پدیده خبر
i.    ضرورت برخورداری از منفعت
ii.    صلاحیت مولد خبر آن
ظرفیت های ابزاری خبر
o    گسترش و تعمیق قانونمندی در سطح جامعه
o    تسهیل و تسریع در شکل گیری مناسبات حقوقی بین آحاد و گروه های جامعه
نقش خبر و تأثیر آن در ارتباط با موضوع حق
نقش خبر در اعمال و وقایع حقوقی
نقش خبر در وقایع حقوقی
o    نقش و تأثیر اطلاع رسانی در بهینه سازی و روند رسیدگی به دعاوی
o    نقش و تأثیر اطلاع رسانی در سالم سازی فضای جامعه
o    خبر و پیامدهای آن
•    ضرورت ترتیب اثر
•    مراعات ضوابط قانونی در ترتیب اثر

ثبت شده توسط : م.ر فرزین

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

تمامي حقوق اين سايت متعلق به دانشکده صدا و سيما قم است.