Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 23487
تاریخ انتشار : 7 اسفند 1391 13:14
تعداد بازدید : 1547

دین و فضای مجازی

دکتر حسام الدین آشنا عضو هیئت علمی دانشکده ارتباطات دانشگاه امام صادق (علیه السلام) در مقاله "دین و فضای مجازی" به ارتباطات دینی در فضای سایبر پرداخته است

دکتر حسام الدین آشنا عضو هیئت علمی دانشکده ارتباطات دانشگاه امام صادق (علیه السلام) در مقاله "دین و فضای مجازی" به ارتباطات دینی در فضای سایبر در وبلاگ شخصی اش پرداخته است.

در مورد اسلام سنی، اسلام شیعی و کاتولیسیسم و پروتستانتیسم می شود گفت که استقبال این جماعات دینی از رسانه ها یا ارتباطات مدرن اتفاقا از همان ابتدا خیلی شدید و جدی بوده است .

  •  تکنولوژی های ارتباطی حوزه مورد علاقه کسانی است که می خواهند چیزی را اشاعه بدهند . چون ادیان ، این ادیانی که درباره شان صحبت می کنیم علاقه به اشاعه پیام خودشان داشتند ، استفاده از این رسانه ها برایشان خیلی جدی بوده است. مارکونی(مخترع رادیو) در زمان حیات خودش شبکه واتیکان را افتتاح کرد که تصاویر آن موجود است یعنی کاتولیسیسم جزو اولین دارندگان ایستگاه رادیویی است و همین الان هم شاید در عمل بزرگترین مجموعه رادیوهای موج کوتاه دنیا را واتیکان دارد که وقتی شب میشود و مجموع آنتن های ارسال خود را روشن می کنند یک صلیب بسیار نورانی عظیم تشکیل می شود. در مورد پروتستانتیسم اولین رادیوهای تجاری امریکا خیلی زود برنامه های روز یکشنبه وعظ و خطابه دینی را ضمن برنامه های تجاری خود قرار دادند منتها قائل شدند که پولی از کلیسا گرفته نشود . در واقع تعاملی با رادیو بود و بعد از این که تلویزیون آمد ، عینا همین به تلویزیون منتقل شد. و کلیسای الکترونیک در یکشنبه ها خیلی عادی بود برای پروتستان ها که این مسئله از رادیو به تلویزیون منتقل شود. در مورد بحث استفاده از مطبوعات هم که ید طولایی دارند. در مورد تشیع به اجمال اشاره می کنم که تحقیقات آقای سید فرید قاسمی نشان می دهد که مطبوعات دینی در ایران ریشه و سابقه خیلی طولانی دارند تقریبا در اواخر دوره قاجار شروع کردیم به داشتن نشریات دینی و به خصوص در دوران رضا شاه با وجود تمام فشاری که بر مذهب وجود داشته ، به هر حال در سال 1318 نشریه همایون منتشر می شود که به مثابه یک نشریه دینی است و مدیر مسئول آن حکمی زاده است . البته این حکمی زاده اگر چه همان حکمی زاده ای  است که بعدها اسرار هزار ساله را می نویسد اما او تغییر پیدا می کند . شما وقتی شماره های ابتدایی را نگاه می کنید تقریبا میخواهد به عنوان نشریه حوزه علمیه قم ارائه شود که قدردانی از روحانیون در آن دیده می شود. استقبال همیشه وجود داشته. در مورد رادیو تلویزیون و مذهب شیعه ، مشکل از مذهب شیعه نبوده ، مشکل این بوده که در واقع یک رادیو تلویزیون دولتی وجود داشته که سیاست های مذهبی را خودش تعیین می کرده هرجا به روحانیت راه دادند که وارد رادیو بشود، شک نکردند. به محض این که به آقای فلسفی این اجازه داده شد ، رفتند به رادیو . حتی گفته می شود که آقای مطهری برنامه هایی داشتند که رادیوی ایران زمان شاه چند تای آن را پخش کرده باشد در مورد مرحوم راشد به صورت منظم برنامه های مذهبی در رادیو داشتند. در تلویزیون این محقق نشد فقط در تلویز یون امکان خطابه هایی در مراسم رسمی بود که امام جمعه بیان می کرد و الان البته نوارهای آن موجود است که چه صحبت هایی می شده است که برخی حرف های خوب هم زده شده. ما نمی توانیم بگوییم که روحانیت یا نهاد دین از تلویزیون استقبال نکرد یا نهاد دین . در واقع راهشان ندادند به آنجا و در دوران انقلاب یکی از آرزوهای روحانیت بود که بتوانند به تلویزیون و رادیو دسترسی پیدا کنند . مقداری که توانستند فعالیت کردند. این تقابل را خیلی نمی توانیم به راحتی بپذیریم مثلا اگر یک آقایی می گفته اند که بلندگو جایز نیست ، نمی توانیم آن را تعمیم بدهیم . این خاطرات فردی را نباید به صورت یک امر بزرگ گسترش داد. نکته ی مهم ورود به عصر مجازی است.
  •  حداقل در مورد شیعه ایرانی می شد به صراحت دید که این ها پیشگام ورود به دنیای دیجیتال بودند. من هنوز وارد بحث سایبر نشدم اما حوزه دیجیتال خیلی مهم است . چون حجم عظیمی از مواد آماده تبدیل شدن به فمت دیجیتال را داشتند و تنها کار لازم تایپ شدن بود . به همین دلیل خیلی به سرعت این کار را انجام دادند. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی حوزه علمیه قم که حالا اسم آن نور است وقتی کارش را در سال 68 شروع کرد ، و با حمایت رهبری این کار انجام شد ، در اولین کنفرانسی که برگزار کردند مباحث عمدتا در  مورد اجتهاد دیجیتالی می گردد یعنی فکر این که ما می توانیم هوش مصنوعی را به استخدام در آوریم یعنی مسئله بدهیم و منابع هم آنجا هست و از آن حکم در بیاوریم یعنی با چنین افق دست و دل بازی وارد شدند و بعد معلوم شد که به این سادگی هم نیست. و این هزینه ها ممکن است نتیجه دیگری داشته باشد. با توجه به موج های مختلف جهان سایبر که اولین موج آن دیجیتالی شدن است ، به نظر من مذهب خیلی زود با آن کنار آمد هم اهل سنت و هم شیعیان به خصوص هر دوی آنها از مسیحیان کار را یاد گرفتند که تبدیل منابع دینی بود به صورتی که در محیط دیجیتال قابل دسترسی باشد که من اسم آن را مذهب آفلاین می گذارم یعنی فقط منابع تبدیل شود. از زمانی که مفهوم فضای دیجیتال نه فقط به مثابه فضای اطلاعات بلکه به معنای فضای ارتباطات مطرح شد چالش این جا به وجود آمد. چالش این است که اگر ما عرصه رقابت ادیان را جدی بگیریم اونوقت رقابت ادیان به فضای مجازی کشیده می شود این مسئله فضای سایبر را متاثر از رقابت های واقعی ادیان کرد به اصطلاح تلاش های دعوتی یا میسیونری که مذاهب داشتند. آنجا مذاهب احساس خطر کردند در واقع در ابتدا تصور این بود که ما وارد فضایی می شویم که فقط در آن برد وجود دارد اما معلوم شد که هر دو سویه در آن هست. جهت دیگری که در فضای سایبر ایجاد شد و خیلی تاثیر گذاشت این بود که موج سوم فضای سایبر از "اطلاع "و "ارتباط" رسید به فضای سایبر به مثابه "فضایی برای زندگی" . اینجا دیگر چالش ها خیلی جدی تر هستند این تصور که سبک زندگی سایبر یک سبک زندگی رقیب است هم برای زندگی واقعی دینی و هم برای زندگی واقعی غیر دینی، این می تواند زندگی افراد را شکل بدهد . حالا سبک زندگی دینی به چالش کشیده شد؛ این سبک زندگی دینی وقتی که با چالش زندگی های مجازی مواجه شد باید پاسخ هایی ارائه می کرد  نه از جنس کتب سنتی - که حالا دیجیتال شده بودند-  یا علمایی که حالا سایت داشتند . دین با چالش های دیگری مواجه شد از جنس ارتباط هم کیشان با همدیگر منهای حضور روحانیون و صاحب نظران رسمی .
  • مجری:
  • -        این منجربه آن نخواهد شد که اگردلهره این راداشته باشد که نتواند رقابت کند به مقابله برخیزد.
  • آشنا:
  • -        خوب اگر نتواند آنجا رقابت کند مقابله بر می خیزد. همیشه به همین شکل  است. صنف کبابی هم همین طور است. از این جهت فرقی نمی کند. ببینید وقتی دستگاه کباب زنی وارد بازارمی شود  دو اتفاق برای کبابی ها رخ می دهد . بعضی ها فکر می کنند با این دستگاه  کباب سنتی درست  نمی شود و بعضی هم فورا آن را می خرند. نکته دومی که باید وارد آن شویم همین اصل است که ما یک نوع رویکرد دینی نداریم . یک سبک روحانیت نداشتیم . مثل همه ی بحث های مربوط به اشاعه  نوآوری  این جا هم شما کسانی را دارید که زود پذیرنده اند وکسانی را دارید که دیر پذیرنده اند.  یک جا مفصل دراین باره بحث کردم و این جا مختصرش را عرض می کنم. برای مثال آقا شیخ عباسعلی اسلامی یک رویکرد نسبت به نوآوری دارد . آقا شیخ مهدی معز الدوله  نظر دیگری دارد . برای او مسجدش موضوعیت دارد . از اول تا آخر میگه من را در کدام مسجد دفن کنید ، و دیگری تا می بیند که می شود مدرسه ساخت  صد تا مدرسه می سازد.  روحانیتی که در دوره های قبل تکنولوژی  رویکرد مبارزه جویانه داشته رویکرد اشاعه داشته  اصلا دنبال تکنولوژی بوده و روحانیتی که در دوره ماقبلش  رویکرد  انزوای حوزوی داشته ، از فناوری ارتباطی جدید چندان استقبال نکرده است. سوال مهم برای ما این است  که کدام جریان درمیان روحانیت غالب شده والا همین الان بچه ی من مدرسه ای میرود که رسما تلویزیون در آن تحریم است ، تلویزیون جمهوری اسلامی حق دیده شدن ندارد. مثل  فیلم مستند دیش که نشان می دهد برخی روحانیون اهل سنت ایران با پایه رله تلویزیون جمهوری اسلامی ایران به مثابه علم شیطان برخورد می کنند و میگویند این بچه ها ما را بی دین می کند.

 گفتمان  گفتمان دینی است. شما بین این دو.  کسانی که درواقع فکر می کردند که حرفی برای گفتن دارند  و فکر می کردند که عرصه عرصه رقابت است  هم تکنولوژی را زودتر پذیرفتند هم سعی کردند سوار آن شوند. آخرین نکته هم این است کی تصور میشود که این تکنولوژی خوب است ؟ نه این که بگویید وقتی که او در جامعه انقدر رواج پیدا کرد که من دیگه نمی توانم در مقابلش بایستم . انفعالی نیست.  برعکس، آن چه من فهمیدم  روحانیت وقتی استقبال می کند که می تواند بهره برداری کند یعنی از وقتی که می تواند استفاده کند . از ان به بعد دیگر به اصطلاح آن را می خواهد. این فضای رقابتی تعیین کننده همه چیز است.

ثبت شده توسط : م.ر فرزین

نظر شما



نمایش غیر عمومی

تمامي حقوق اين سايت متعلق به دانشکده صدا و سيما قم است.