Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 22768
تاریخ انتشار : 24 بهمن 1391 17:7
تعداد بازدید : 1348

در نشست تخصصی فقه رسانه با حضور استاد احمد مبلغی

رسانه کلان ترین، نافذترین و چترگسترترین موضوع اجتماعی است که تبلیغ دین بدون آن ممکن نخواهد بود

نشست تخصصی فقه رسانه با حضور حجت الاسلام و المسلمین احمد مبلغی از سلسله نشست های تخصصی فقه رسانه دانشکده صدا و سیما قم برگزار گردید

 نشست تخصصی فقه رسانه با حضور حجت الاسلام و المسلمین احمد مبلغی از سلسله نشستهای تخصصی فقه رسانه دانشکده صدا و سیما قم صبح دوشنبه 91/11/23 برگزار گردید.

 در این نشست که با حضور ریاست، مدیران، معاونین و برخی اساتید و دانشجویان دانشکده صدا و سیما قم برگزار گردید، حجت الاسلام و المسلمین احمد مبلغی به بحث و بررسی پیرامون مبانی نظری فقه رسانه پرداختند.

در این نشست، حجت الاسلام و المسلمین مبلغی به بررسی رویکردهای مختلف نسبت به رسانه پرداخته و در تقسیم نگاه های ممکن از منظر دین به رسانه عنوان کردند: فقه در نگاه رایج آن، به احکام مربوط به فعلِ مکلفین می پردازد؛ خواه مکلف، فرد، جامعه و یا دولت باشد. حکم فقهی نیز دارای موضوعی است که ممکن است فعل مکلف باشد و یا امری که فعل در قبال آن انجام می گیرد. در نگاه فقه به جامعه، با سه سنخ از موضوعات اجتماعی مواجه هستیم: سنخی که موضوع اجتماعی از حیث ذات در آن است، سنخی که موضوع اجتماعی در آن از سنخ تأثیر و دارای تأثیر بالقوه است و سنخی که موضوع اجتماعی در آن از حیث تأثیر و دارای اثر بالفعل است.

رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی افزود، سنخ اول، موضوعاتی هستند که شارع، حکم موضوع را به لحاظ خود موضوع ذکر کرده. که حجاب به عنوان مثال و اکثر موضوعات اجتماعی، از این سنخ هستند.

سنخ دوم، موضوعاتی هستند که به دلیل اهمیت اثر، خود اثر، موضوع حکم قرار گرفته است. به عنوان مثال عدم نزدیکی به فواحش از این سنخ است. که در اینجا موضوع عدم نزدیکی است؛ نه خود فواحش. اگرچه تأثیر نزدیکی به فواحش احتمالی است؛ ولی به دلیل اهمیت موضوع، شارع حکم به حرمت نموده است.

سنخ سوم موضوعاتی هستند که دارای آثار بالفعل و گریزناپذیرند. تفاوت سنخ دوم و سوم در این است که در سنخ دوم به صرف عمل به دستور شارع، آثار منفی قابل پیشگیری است؛ ولی در سنخ سوم به صرف دوری کردن از موضوع، آثار آن منتفی نخواهد شد. رسانه را باید در این سنخ از موضوعات دانست. رسانه را باید کلان ترین، نافذترین و چترگسترترین موضوع اجتماعی دانست که اثر خود را به نحو حداکثری می گذارد؛ چه از آن دوری کنیم یا خیر.

حجت الاسلام و المسلمین مبلغی تصریح کرد، به دو دلیل با ادبیات سنخ دوم از موضوعات نمی توان به سراغ رسانه رفت:

دلیل اول: موضوع رسانه، موضوع جامعه بشری به عنوان جامعه بشری است، لذا اگر کسانی بر اساس احکام دوری و عدم اقتراب بخواهند به سراغ آن بروند تأثیری بر رسانه نخواهد گذاشت. رسانه جزئی از جامعه بشری است که تأثیر خود را به صورت حداکثری خواهد گذاشت و اگر در قبال رسانه فعال نباشیم، خود را در انزوا قرار خواهیم داد. از موضوعاتی که به رسانه شباهت دارد می توان به محیط زیست اشاره کرد که در صورت تخریب همه آسیب خواهند دید؛ چه خود اقدام به تخریب آن کرده باشند چه نکرده باشند. در کار رسانه نیز اگر متدینین وارد نشوند رسانه کار خود را تعطیل نخواهد کرد.

دلیل دوم: رسانه، کلان ترین، پراستیلاترین، مرزناشناس ترین و نافذترین و دگرگون کننده ترین موضوع اجتماعی و در عین حال چتر گستر ترین موضوع اجتماعی است، که از دین تا اقتصاد جامعه را تحت تاثیر خود قرار داده است، دور شدن از رسانه و نفی رسانه موجب تضعیف دین خواهد شد. اگر درجامعه امروزی تبلیغ دین بدون رسانه ممکن نخواهد بود.

رسانه، دارای تاثیرات گریز ناپذیر، سهمگین، بالفعل و رو به افزایش است. باید توجه داشت که رسانه هر روز در حال تاثیرگذاری بیشتر است. تاثیر رسانه بر فرد؛ نه به عنوان عضوی جدا از جامعه، بلکه به عنوان فردی تاثیر گذار بر جامعه می باشد. شخص به عنوان عضوی از جامعه تحت تاثیر شدید تمام مقولات موجود در جامعه است ضمن اینکه خود نیز بر جامعه اثر خواهد گذاشت. وقتی رسانه بر جامعه تاثیر می گذارد، جامعه هویت باز تولید شده خویش را به رسانه منعکس می کند و رسانه نیز مجدداً آن را به جامعه باز می گرداند و این روند همچنان ادامه دارد. از آنجا که رسانه، جامعه را تحت تاثیر قرار می دهد، انسان در هر صورت تحت تاثیر آن خواهد بود و این تاثیر با تحریم رسانه قابل پیشگیری نخواهد بود.

سخن کسانی که قایل به تحریم همه جانبه رسانه و فاصله گرفتن از مخاطبین آن هستند نیز به دلایل ذیل قابل قبول نیست: اولا اینکه اسلام جدایی از جامعه را مردود دانسته و آن را منع می کند. ثانیا اینکه تاثیرات رسانه بر جامعه با تحریم آن از بین نمی رود.

استاد مبلغی تصریح کرد با توجه به مقدمه فوق در نقد و بررسی نظرات می توان گفت:

برخی بر این عقیده اند که باید به فقه رسانه پرداخت، این عده قایلند که رسانه از فرستنده پیام که مخاطبان را اداره می کند و همچنین از متن تشکیل می شود، لذا حکم می کنند که اولا صاحبان رسانه باید احکام رسانه را رعایت کنند و ثانیا در صورت عدم رعایت احکام توسط رسانه، مخاطب نباید به رسانه توجه کند. این رویکرد رسانه را در سنخ اول قرار می دهد. البته این که درست است ؛ ولی در درجه اول اولویت نیست.

رویکرد دیگر مقابله از نوع تحریم است؛ یعنی تحریم رسانه هایی همچون تلویزیون، ماهواره و غیره. این رویکرد به رسانه از سنخ دوم نگاه می کند. امروزه انسان ها با رسانه فکر می کنند و با رسانه زندگی می کنند. با این احکام نمی توان جامعه را ساخت. بنابراین رویکرد تحریم کارساز نبوده و فقط دین را منزوی می کند.

لذا از آنجا که رسانه از سنخ سوم است، اگر دین نخواهد با رسانه گره بخورد منزوی می شود، چون بخواهیم یا نخواهیم نگاه به دین را نیز رسانه مشخص می کند. بنابراین موضوع رسانه چالش برانگیز ترین موضوع در قبال دین است، حتی از حقوق بشر نیز مهم تر خواهد بود.

آنچه تاکنون کار شده است با توجه به رسانه از سنخ اول و یا دوم بوده است. اما این نگاه هرگز تاثیری نداشته و باید نگاه به رسانه را عوض کرد.

کاری که باید کرد این است که ابتدا باید رسانه را به دقت شناخت. باید تاثیرات رسانه را بشناسیم و در مقابل بنیان براندازی آن بایستیم. در مرحله دوم باید نظریه پردازی کرد. نظریه دین نسبت به رسانه را باید شناخت، آن هم با نگاه امروزی نه نگاه قدیمی و حجره ای. ضمن اینکه یاد آور می شوم ارائه یک نظریه ناقص بهتر از این است که نظریه ای نداشته باشیم. شناسایی ابعاد رسانه ای دین؛ یعنی ابعادی از دین که به رسانه می پردازند بسیار مهم است.

در مرحله سوم باید نظریه فقهی رسانه را ارائه داده و در مرحله بعد که آخرین مرحله است باید فقه مربوط به احکام مکلفین را بررسی کرد. مرحله چهارم از حیث زمانی پس از مراحل اولیه خواهد بود.

برخی عنوان کرده اند که دوره آخر الزمان دوره ای است از دست رفته که فقط باید جلوی ضرر بیشتر را گرفت و امیدی به تغییر و تحول نیست. اگر کسی چنین نظریه ای را قبول دارد باید نظریه حداقلی بدهد. ولی نظریه دیگری که مورد قبول ماست این است که دین می تواند در جامعه حضوری فعال داشته باشد و از طریق رسانه تحول بیافریند. هر کدام از دو نظریه فوق را که بپذیریم باید مراحل فوق را انجام داد. در غیر اینصورت نمی توان کاری مورد توجه انجام داد.

باتوجه به اینکه رسانه دائما در حال  تغییر دادن مفاهیم کلیدی اجتماعی است بدون رسانه تبلیغ دین نیز ممکن نخواهد بود و دین می تواند بشکا فعال و اکتیو در فرصت های پیش آمده حضور داشته باشد.         

ثبت شده توسط : م.ر فرزین

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

تمامي حقوق اين سايت متعلق به دانشکده صدا و سيما قم است.